SO SÁNH MÔ HÌNH QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP THEO HỌC THUYẾT GIÁ TRỊ CỔ ĐÔNG VÀ HỌC THUYẾT GIÁ TRỊ CÁC BÊN LIÊN QUAN: BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO PHÁP LUẬT DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và yêu cầu cấp thiết về phát triển bền vững, quản trị doanh nghiệp đang dần dịch chuyển khỏi tư duy truyền thống lấy cổ đông làm trung tâm, để hướng tới mô hình đề cao trách nhiệm xã hội và sự tham gia của các bên liên quan. Hai học thuyết nền tảng định hình tư tưởng và mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại là học thuyết giá trị cổ đông (shareholder value theory) và học thuyết giá trị các bên liên quan (stakeholder value theory). Trong khi học thuyết giá trị cổ đông đề cao mục tiêu tối đa hóa giá trị cho cổ đông, những chủ sở hữu hợp pháp của doanh nghiệp, thì học thuyết giá trị các bên liên quan lại mở rộng phạm vi trách nhiệm của doanh nghiệp, yêu cầu xem xét hài hòa lợi ích của người lao động, khách hàng, nhà cung cấp, cộng đồng và môi trường. Sự đối lập trong cách tiếp cận đã dẫn đến sự phân hóa mô hình quản trị doanh nghiệp giữa các quốc gia, phản ánh qua hệ thống pháp luật doanh nghiệp và cấu trúc quản trị nội tại. Mô hình cổ đông được thể chế hóa tại các nước theo hệ thống thông luật như Hoa Kỳ, trong khi mô hình các bên liên quan được triển khai sâu rộng tại các quốc gia theo dân luật như Đức, Nhật Bản, với các quy định bảo đảm vai trò của người lao động và cộng đồng trong quá trình ra quyết định. Tại Việt Nam, Luật Doanh nghiệp vẫn đang  thiên lệch về phía cổ đông, chưa có cơ chế pháp lý hữu hiệu bảo vệ quyền lợi của các chủ thể phi cổ đông. Vì vậy, việc so sánh hai mô hình quản trị doanh nghiệp nói trên không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn là cơ sở thực tiễn để rút ra bài học cho quá trình cải cách pháp luật doanh nghiệp Việt Nam theo hướng hài hòa lợi ích, nâng cao trách nhiệm xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững.