CHỨNG CỨ ĐIỆN TỬ TRONG TỐ TỤNG: GIÁ TRỊ PHÁP LÝ VÀ YÊU CẦU VỀ TÍNH XÁC THỰC

Theo pháp luật tố tụng hiện hành, dữ liệu điện tử được thừa nhận là một trong những nguồn chứng cứ có thể sử dụng để xác định các tình tiết liên quan đến vụ việc, vụ án. Dữ liệu điện tử có thể tồn tại dưới nhiều hình thức như thư điện tử, tin nhắn, hình ảnh, âm thanh, dữ liệu giao dịch, nhật ký truy cập và thông tin được lưu trữ trên các thiết bị, hệ thống điện tử. Tuy nhiên, việc một thông tin được thể hiện dưới dạng điện tử không đồng nghĩa với việc thông tin đó đương nhiên được công nhận là chứng cứ có giá trị chứng minh. Việc xác định chứng cứ phải căn cứ vào tính hợp pháp, tính xác thực và mối liên hệ của dữ liệu với những tình tiết cần làm rõ.

Trong tố tụng dân sự, pháp luật ghi nhận dữ liệu điện tử là nguồn chứng cứ và quy định quyền, nghĩa vụ của đương sự trong việc thu thập, giao nộp, cung cấp tài liệu, chứng cứ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Đối với tố tụng hình sự, việc thu thập, kiểm tra và đánh giá dữ liệu điện tử phải tuân thủ trình tự, thủ tục tố tụng, bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy của thông tin. Trong cả hai lĩnh vực, dữ liệu điện tử cần được xem xét trong mối liên hệ với các chứng cứ khác để xác định đầy đủ, chính xác những tình tiết có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ việc, vụ án.

Về giá trị pháp lý và yêu cầu xác thực, Luật Giao dịch điện tử năm 2023 thừa nhận thông điệp dữ liệu có giá trị pháp lý và có thể được sử dụng làm chứng cứ theo quy định. Giá trị chứng minh của dữ liệu điện tử được xem xét trên cơ sở phương thức khởi tạo, gửi, nhận, lưu trữ, khả năng bảo đảm tính toàn vẹn và xác định nguồn gốc thông tin. Do đó, các tài liệu như ảnh chụp màn hình, bản sao tin nhắn hoặc dữ liệu được trích xuất từ hệ thống điện tử cần được kiểm tra, đối chiếu khi cần thiết để xác định tính xác thực và hạn chế nguy cơ chỉnh sửa, giả mạo hoặc làm sai lệch nội dung.

Trong thực tiễn, việc thu thập và bảo quản chứng cứ điện tử có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình giải quyết vụ việc. Khi phát sinh tranh chấp hoặc phát hiện hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cá nhân, tổ chức cần lưu giữ thông tin, dữ liệu gốc, thời điểm phát sinh và những tài liệu liên quan bằng phương thức hợp pháp. Đồng thời, cần hạn chế các thao tác làm thay đổi dữ liệu, chủ động phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trong việc cung cấp, xác minh và bảo toàn chứng cứ theo quy định pháp luật.

Như vậy, chứng cứ điện tử là nguồn thông tin quan trọng trong hoạt động tố tụng hiện đại, góp phần nâng cao hiệu quả xác minh sự thật khách quan và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể. Việc tuân thủ quy định về thu thập, bảo quản và đánh giá chứng cứ điện tử là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm tính chính xác, công bằng và minh bạch trong quá trình giải quyết các vụ việc, vụ án.