PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN: NGUYÊN TẮC XỬ LÝ VÀ QUYỀN CỦA CHỦ THỂ DỮ LIỆU

Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, dữ liệu cá nhân bao gồm dữ liệu số hoặc thông tin dưới dạng khác có khả năng xác định hoặc giúp xác định một con người cụ thể. Pháp luật phân biệt dữ liệu cá nhân cơ bản và dữ liệu cá nhân nhạy cảm, đồng thời điều chỉnh các hoạt động xử lý như thu thập, ghi nhận, lưu trữ, phân tích, sử dụng, chia sẻ và các hoạt động liên quan đến dữ liệu cá nhân. Việc xử lý phải tuân thủ những yêu cầu pháp lý nhằm bảo đảm quyền của chủ thể dữ liệu và trách nhiệm của các bên tham gia.

Về nguyên tắc xử lý dữ liệu cá nhân, pháp luật yêu cầu việc thu thập và xử lý dữ liệu phải đúng phạm vi, mục đích cụ thể, rõ ràng và có căn cứ hợp pháp. Dữ liệu cần được bảo đảm tính chính xác, cập nhật khi cần thiết, lưu trữ trong thời hạn phù hợp và áp dụng các biện pháp bảo vệ tương ứng. Đặc biệt, sự đồng ý của chủ thể dữ liệu phải đáp ứng các điều kiện luật định; tuy nhiên, pháp luật cũng quy định những trường hợp được xử lý dữ liệu không cần sự đồng ý. Dù thuộc trường hợp nào, hoạt động xử lý vẫn phải tuân thủ các nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu có liên quan.

Đối với quyền của chủ thể dữ liệu cá nhân, pháp luật ghi nhận quyền được biết về hoạt động xử lý dữ liệu; đồng ý hoặc không đồng ý, yêu cầu rút lại sự đồng ý; xem, chỉnh sửa hoặc yêu cầu chỉnh sửa dữ liệu; yêu cầu cung cấp, xóa, hạn chế hoặc phản đối việc xử lý dữ liệu theo quy định. Đồng thời, chủ thể dữ liệu có quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện và yêu cầu bồi thường thiệt hại khi có căn cứ pháp luật. Việc thực hiện các quyền này phải tuân thủ những điều kiện và giới hạn tương ứng, đồng thời gắn với nghĩa vụ tự bảo vệ dữ liệu của mình và tôn trọng dữ liệu cá nhân của người khác.

Về trách nhiệm của các chủ thể xử lý dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Nghị định số 356/2025/NĐ-CP đặt ra các yêu cầu đối với bên kiểm soát dữ liệu, bên xử lý dữ liệu và các chủ thể có liên quan. Theo đó, tổ chức, cá nhân phải xác định rõ mục đích, phạm vi, trách nhiệm xử lý; thực hiện những biện pháp bảo mật phù hợp, kiểm soát việc chia sẻ dữ liệu và giải quyết yêu cầu của chủ thể dữ liệu theo quy định. Trong thực tiễn, việc sử dụng thông tin khách hàng cho mục đích quảng cáo, chuyển giao dữ liệu cho bên thứ ba hoặc khai thác dữ liệu ngoài phạm vi được phép đều cần được xem xét trên cơ sở tính hợp pháp của hoạt động xử lý.

Như vậy, bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin mà còn là trách nhiệm pháp lý xuyên suốt quá trình thu thập, sử dụng và quản lý dữ liệu. Việc tuân thủ nguyên tắc xử lý, tôn trọng quyền của chủ thể dữ liệu và nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân sẽ góp phần xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.