Theo Luật Giáo dục đại học năm 2025 và Luật Giáo dục hiện hành, người học trong cơ sở giáo dục đại học được bảo đảm các quyền và phải thực hiện những nghĩa vụ phù hợp với mục tiêu, đặc điểm của hoạt động giáo dục. Các quy định này tiếp tục được cụ thể hóa thông qua quy chế đào tạo, quy định về công tác sinh viên và những quy định hợp pháp của cơ sở giáo dục đại học.

Về quyền của người học, pháp luật ghi nhận quyền được lựa chọn chương trình đào tạo phù hợp với năng lực và điều kiện tuyển sinh; được tiếp cận thông tin về chương trình, học phí, điều kiện học tập và các chính sách hỗ trợ theo quy định. Người học được tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, thực hành và thực tập; được xem xét hưởng học bổng, miễn giảm học phí và các chế độ hỗ trợ khi đáp ứng điều kiện. Đồng thời, người học có quyền được tôn trọng, đối xử công bằng, bảo vệ thông tin cá nhân và thực hiện quyền kiến nghị, phản ánh, khiếu nại theo quy định pháp luật.

Bên cạnh các quyền được pháp luật bảo đảm, người học có nghĩa vụ chấp hành pháp luật, nội quy và quy chế hợp pháp của cơ sở giáo dục đại học; thực hiện đầy đủ nhiệm vụ học tập, rèn luyện và các nghĩa vụ tài chính theo quy định. Người học phải trung thực trong học tập, thi cử và nghiên cứu khoa học; tôn trọng giảng viên, viên chức và những người học khác; bảo vệ tài sản, giữ gìn môi trường giáo dục lành mạnh và có trách nhiệm đối với cộng đồng. Việc thực hiện đầy đủ những nghĩa vụ này là cơ sở quan trọng để hình thành ý thức kỷ luật, đạo đức và tác phong nghề nghiệp.

Đối với trách nhiệm của cơ sở giáo dục đại học, pháp luật yêu cầu bảo đảm chất lượng đào tạo, công khai thông tin, thực hiện các chế độ, chính sách đối với người học và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của sinh viên. Các hoạt động đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, giải quyết kiến nghị và xử lý kỷ luật phải được thực hiện khách quan, công bằng, minh bạch, đúng thẩm quyền và trình tự quy định. Đồng thời, quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học phải gắn với trách nhiệm giải trình và tuân thủ pháp luật, không được tùy tiện hạn chế các quyền hợp pháp của người học.

Trong thực tiễn, sinh viên cần chủ động tìm hiểu chương trình đào tạo, quy chế học vụ, chính sách học phí và các quy định về công tác sinh viên; đồng thời sử dụng những kênh thông tin, phản ánh và kiến nghị chính thức khi phát sinh vấn đề liên quan đến quyền, lợi ích của mình. Về phía cơ sở đào tạo, việc công khai quy định, nâng cao chất lượng hỗ trợ và thiết lập cơ chế tiếp nhận, giải quyết phản ánh hiệu quả sẽ góp phần xây dựng môi trường học tập tích cực và tôn trọng quyền của người học.

Như vậy, việc nhận thức và thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ của người học không chỉ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của sinh viên mà còn nâng cao ý thức trách nhiệm, chất lượng đào tạo và hiệu quả quản trị trong các cơ sở giáo dục đại học. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường giáo dục công bằng, minh bạch và phát triển bền vững.