GIAO KẾT HỢP ĐỒNG ĐIỆN TỬ: ĐIỀU KIỆN CÓ HIỆU LỰC VÀ GIÁ TRỊ CHỨNG CỨ TRONG MÔI TRƯỜNG SỐ

Theo Bộ luật Dân sự năm 2015 và Luật Giao dịch điện tử năm 2023, hợp đồng điện tử được giao kết thông qua việc sử dụng thông điệp dữ liệu trong một phần hoặc toàn bộ quá trình giao kết hợp đồng. Pháp luật thừa nhận giá trị pháp lý của giao dịch được thực hiện bằng phương tiện điện tử, đồng thời đặt ra các yêu cầu nhằm bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng truy cập thông tin. Tuy nhiên, việc sử dụng hình thức điện tử không làm thay đổi bản chất pháp lý của hợp đồng và không đương nhiên bảo đảm hợp đồng có hiệu lực.

Về điều kiện có hiệu lực, hợp đồng điện tử phải đáp ứng các yêu cầu chung của pháp luật dân sự, bao gồm năng lực pháp luật, năng lực hành vi phù hợp của chủ thể, sự tự nguyện trong giao kết, mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. Đối với những giao dịch mà pháp luật quy định điều kiện về hình thức, công chứng, chứng thực hoặc đăng ký, các bên phải tuân thủ những yêu cầu tương ứng. Việc sử dụng chữ ký điện tử, chữ ký số hoặc phương thức xác nhận điện tử cần phù hợp với tính chất giao dịch và quy định pháp luật có liên quan.

Đối với quá trình giao kết hợp đồng điện tử, pháp luật cho phép các bên thực hiện việc đề nghị và chấp nhận giao kết thông qua thông điệp dữ liệu. Trong giao dịch trực tuyến, cần xác định rõ thời điểm các bên thể hiện sự chấp thuận, nội dung thỏa thuận, điều kiện giao dịch chung và cơ chế xác nhận hợp đồng. Việc truy cập website, lựa chọn hàng hóa hoặc thực hiện thao tác đặt hàng không phải trong mọi trường hợp đều đồng nghĩa với việc hợp đồng đã được giao kết hợp pháp. Đồng thời, Luật Thương mại điện tử năm 2025 còn quy định trách nhiệm của người bán và các nền tảng thương mại điện tử trong việc cung cấp thông tin, bảo đảm điều kiện giao dịch, hỗ trợ người mua và giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình giao dịch.

Về giá trị chứng cứ, Luật Giao dịch điện tử năm 2023 ghi nhận thông điệp dữ liệu có thể được sử dụng làm chứng cứ theo quy định pháp luật. Giá trị chứng minh của dữ liệu điện tử được xác định trên cơ sở độ tin cậy của phương thức khởi tạo, gửi, nhận, lưu trữ; khả năng bảo đảm tính toàn vẹn và xác định chủ thể tham gia giao dịch. Theo đó, thư điện tử, xác nhận đơn hàng, lịch sử giao dịch, dữ liệu thanh toán, chữ ký điện tử và nhật ký thao tác trên hệ thống có thể là những nguồn thông tin quan trọng khi giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, việc đánh giá chứng cứ phải bảo đảm tính khách quan, đầy đủ và phù hợp với quy định pháp luật về tố tụng.

Trong thực tiễn, các bên tham gia giao kết hợp đồng điện tử cần chủ động kiểm tra thông tin chủ thể, nội dung thỏa thuận, điều kiện giao dịch và phương thức xác nhận hợp đồng. Đồng thời, việc thiết lập cơ chế xác thực, bảo mật thông tin và lưu trữ dữ liệu giao dịch có khả năng kiểm chứng là yêu cầu cần thiết nhằm hạn chế những rủi ro pháp lý phát sinh.

Như vậy, việc thừa nhận giá trị pháp lý của hợp đồng điện tử đã tạo cơ sở quan trọng thúc đẩy các giao dịch trong môi trường số. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu lực và khả năng chứng minh khi phát sinh tranh chấp, các bên cần tuân thủ đầy đủ quy định về giao kết hợp đồng, xác thực thông tin và lưu trữ chứng cứ điện tử, qua đó góp phần xây dựng môi trường giao dịch an toàn, minh bạch và đáng tin cậy.