TỰ DO BIỂU ĐẠT TRÊN MÔI TRƯỜNG MẠNG VÀ CÁC GIỚI HẠN CẦN THIẾT THEO PHÁP LUẬT

Theo Hiến pháp năm 2013, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí và tiếp cận thông tin theo quy định pháp luật. Đây là cơ sở hiến định quan trọng bảo đảm quyền bày tỏ ý kiến, trao đổi quan điểm và tham gia thảo luận các vấn đề của đời sống xã hội. Việc thực hiện những quyền này trên môi trường mạng cũng phải được tôn trọng và bảo vệ theo quy định pháp luật, đồng thời gắn với trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Về giới hạn thực hiện quyền tự do biểu đạt, Hiến pháp xác định quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong những trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội hoặc sức khỏe của cộng đồng. Theo đó, việc thực hiện quyền tự do biểu đạt không được sử dụng làm phương tiện để xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín, đời sống riêng tư hoặc những lợi ích hợp pháp khác. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc bày tỏ chính kiến, nhận xét, phản biện hợp pháp với các hành vi vu khống, đe dọa, xúc phạm hoặc phát tán thông tin trái pháp luật.

Đối với trách nhiệm pháp lý khi thực hiện quyền tự do biểu đạt trên môi trường mạng, Luật An ninh mạng năm 2025 và các quy định pháp luật có liên quan xác lập những yêu cầu đối với việc đăng tải, cung cấp và chia sẻ thông tin. Tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi vi phạm, người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định. Việc xác định trách nhiệm cần xem xét khách quan nội dung phát ngôn, bối cảnh thể hiện, căn cứ thông tin và những yếu tố pháp lý có liên quan, tránh đồng nhất mọi ý kiến trái chiều hoặc nội dung gây tranh luận với hành vi vi phạm pháp luật.

Trong thực tiễn, việc thực hiện quyền tự do biểu đạt cần gắn với trách nhiệm kiểm chứng thông tin và ứng xử có văn hóa trên môi trường mạng. Mỗi cá nhân cần thận trọng khi đăng tải, bình luận hoặc chia sẻ những thông tin liên quan đến người khác; đồng thời tôn trọng quyền riêng tư, bảo vệ thông tin cá nhân và tránh sử dụng ngôn ngữ mang tính xúc phạm, đe dọa. Khi phát sinh tranh chấp hoặc có dấu hiệu xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp, các bên cần sử dụng những cơ chế bảo vệ quyền phù hợp thay vì thực hiện các hành vi đáp trả trái pháp luật.

Như vậy, quyền tự do biểu đạt trên môi trường mạng là một trong những biểu hiện quan trọng của quyền tự do ngôn luận được Hiến pháp ghi nhận. Việc bảo đảm thực hiện quyền này cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân, lợi ích hợp pháp của các chủ thể và trật tự xã hội, qua đó góp phần xây dựng môi trường mạng dân chủ, an toàn, văn minh và có trách nhiệm.