QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN VÀ GIỚI HẠN TIẾP CẬN THÔNG TIN THEO PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH

Theo Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, có hiệu lực từ ngày 01/9/2026, công dân có quyền tiếp cận thông tin của cơ quan nhà nước và các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật. Pháp luật xác định hai phương thức tiếp cận thông tin cơ bản, bao gồm tiếp cận thông tin được cơ quan, đơn vị chủ động công khai và yêu cầu cơ quan, đơn vị cung cấp thông tin theo trình tự, thủ tục quy định. Đồng thời, công dân có quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời, minh bạch và thuận lợi.

Về trách nhiệm công khai và cung cấp thông tin, pháp luật quy định các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm công khai những thông tin thuộc danh mục luật định, như văn bản pháp luật, thủ tục hành chính, chính sách, chương trình phát triển kinh tế - xã hội, thông tin về ngân sách, đầu tư công và các hoạt động quản lý nhà nước. Việc công khai được thực hiện thông qua cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, phương tiện thông tin đại chúng và các hình thức phù hợp khác. Đối với thông tin được cung cấp theo yêu cầu, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm tiếp nhận, xem xét và giải quyết theo đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục pháp luật quy định.

Bên cạnh việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, pháp luật cũng xác định những giới hạn cần thiết đối với quyền này. Theo đó, một số thông tin thuộc bí mật nhà nước, bí mật công tác, tài liệu phục vụ công việc nội bộ hoặc thông tin mà việc cung cấp có thể gây nguy hại đến các lợi ích được pháp luật bảo vệ thuộc trường hợp không được tiếp cận. Đối với thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, dữ liệu cá nhân, bí mật gia đình và bí mật kinh doanh, việc tiếp cận phải đáp ứng các điều kiện tương ứng theo quy định pháp luật. Vì vậy, không phải mọi thông tin do cơ quan, đơn vị nắm giữ đều được tự do cung cấp, sao chép hoặc phổ biến.

Đối với cơ chế bảo vệ quyền tiếp cận thông tin, pháp luật ghi nhận quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện khi có hành vi vi phạm quy định về tiếp cận thông tin. Cơ quan, đơn vị có trách nhiệm giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin theo quy định, bảo đảm việc từ chối cung cấp thông tin có căn cứ pháp lý phù hợp. Đồng thời, công dân khi sử dụng thông tin được cung cấp phải tôn trọng tính chính xác của thông tin, không làm sai lệch nội dung và không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc nâng cao chất lượng công khai, lưu trữ và cung cấp thông tin có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả thực hiện quyền tiếp cận thông tin. Các cơ quan, đơn vị cần tăng cường ứng dụng công nghệ, hoàn thiện hệ thống dữ liệu và bảo đảm khả năng tiếp cận thuận lợi cho người dân, đồng thời thực hiện các biện pháp bảo vệ thông tin theo quy định pháp luật.

Như vậy, quyền tiếp cận thông tin là cơ sở quan trọng để thúc đẩy tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động quản lý nhà nước. Việc thực hiện quyền này cần bảo đảm sự hài hòa giữa yêu cầu minh bạch thông tin với bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân và quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và xây dựng nền quản trị công minh bạch, hiện đại.