GIÁ TRỊ PHÁP LÝ CỦA THÔNG ĐIỆP DỮ LIỆU VÀ CHỮ KÝ ĐIỆN TỬ TRONG GIAO DỊCH HIỆN ĐẠI

Theo Luật Giao dịch điện tử năm 2023, thông điệp dữ liệu là hình thức thể hiện thông tin bằng phương tiện điện tử, có thể tồn tại dưới dạng văn bản điện tử, tài liệu điện tử, thư điện tử, hợp đồng điện tử và các hình thức trao đổi dữ liệu khác theo quy định. Pháp luật xác lập nguyên tắc không phủ nhận giá trị pháp lý của thông tin chỉ vì thông tin được thể hiện dưới dạng thông điệp dữ liệu. Tuy nhiên, việc công nhận giá trị pháp lý phải gắn với những điều kiện cụ thể và không làm thay đổi các yêu cầu về nội dung, điều kiện có hiệu lực của giao dịch theo pháp luật có liên quan.

Về giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu, pháp luật quy định thông điệp dữ liệu có thể đáp ứng yêu cầu về hình thức văn bản khi thông tin có thể truy cập và sử dụng để tham chiếu. Đối với yêu cầu về bản gốc, thông điệp dữ liệu phải bảo đảm tính toàn vẹn và khả năng truy cập, sử dụng dưới dạng hoàn chỉnh. Đồng thời, thông điệp dữ liệu có thể được sử dụng làm chứng cứ theo quy định pháp luật, trong đó giá trị chứng minh được xem xét trên cơ sở độ tin cậy của phương thức khởi tạo, gửi, nhận, lưu trữ và khả năng xác định nguồn gốc thông tin.

Đối với chữ ký điện tử, Luật Giao dịch điện tử năm 2023 ghi nhận đây là phương thức xác nhận chủ thể ký và sự chấp thuận của chủ thể đối với thông điệp dữ liệu. Pháp luật phân biệt các loại chữ ký điện tử và xác định điều kiện để được công nhận giá trị pháp lý tương ứng. Trong đó, chữ ký điện tử chuyên dùng bảo đảm an toàn hoặc chữ ký số đáp ứng yêu cầu luật định có giá trị pháp lý tương đương chữ ký của cá nhân trên văn bản giấy. Tuy nhiên, không phải mọi thao tác xác nhận trực tuyến, nhập mã xác thực hoặc lựa chọn nút đồng ý đều đương nhiên có giá trị tương đương chữ ký trên giấy trong mọi giao dịch.

Bên cạnh đó, việc sử dụng chữ ký điện tử phải tuân thủ các yêu cầu về xác thực và bảo mật. Nghị định số 23/2025/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung năm 2026, quy định về chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy, góp phần thiết lập cơ chế bảo đảm an toàn trong hoạt động ký, xác thực và kiểm tra chữ ký điện tử. Đối với những giao dịch có yêu cầu pháp lý đặc thù về hình thức, công chứng, chứng thực hoặc xác nhận của cơ quan có thẩm quyền, các bên phải tuân thủ những điều kiện tương ứng theo pháp luật chuyên ngành.

Trong thực tiễn, việc bảo đảm giá trị chứng minh của giao dịch điện tử cần gắn với khả năng xác định chủ thể và tính toàn vẹn của dữ liệu. Khi phát sinh tranh chấp liên quan đến việc phủ nhận chữ ký, thay đổi nội dung hoặc giả mạo giao dịch, các thông tin về thời điểm ký, phương thức xác thực, chứng thư chữ ký số và lịch sử giao dịch có thể là căn cứ quan trọng để xác minh. Vì vậy, cá nhân, tổ chức cần lựa chọn phương thức ký phù hợp, bảo vệ thông tin xác thực và lưu trữ dữ liệu giao dịch theo quy định.

Như vậy, việc thừa nhận giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu và chữ ký điện tử là cơ sở quan trọng thúc đẩy chuyển đổi số trong các hoạt động kinh tế, xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả và độ tin cậy của giao dịch điện tử phụ thuộc vào việc tuân thủ các điều kiện pháp lý, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và an toàn dữ liệu, qua đó góp phần xây dựng môi trường giao dịch số minh bạch, thuận tiện và an toàn.