TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM QUYỀN NHÂN THÂN: CĂN CỨ PHÁT SINH VÀ NGUYÊN TẮC XÁC ĐỊNH

Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, quyền nhân thân bao gồm những quyền gắn với cá nhân như quyền đối với hình ảnh, quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín và các quyền nhân thân khác theo quy định pháp luật. Khi những quyền này bị xâm phạm, cá nhân có thể yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, bác bỏ, gỡ bỏ hoặc cải chính thông tin, xin lỗi công khai và áp dụng các biện pháp bảo vệ khác theo quy định. Trường hợp hành vi xâm phạm gây thiệt hại và đáp ứng các điều kiện luật định, người bị thiệt hại còn có quyền yêu cầu bồi thường.

Về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại, pháp luật dân sự xác định trách nhiệm bồi thường trên cơ sở có hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác, có thiệt hại xảy ra và có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi xâm phạm với thiệt hại. Việc xác định trách nhiệm còn phải xem xét những trường hợp loại trừ hoặc giới hạn trách nhiệm theo quy định pháp luật. Do đó, không phải mọi hành vi ảnh hưởng đến quyền nhân thân đều đương nhiên làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường bằng tiền.

Đối với nguyên tắc xác định mức bồi thường, pháp luật quy định thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời, đồng thời ghi nhận quyền thỏa thuận của các bên về mức bồi thường, hình thức và phương thức thực hiện. Trong trường hợp danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm, thiệt hại có thể bao gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục hậu quả, thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút và những thiệt hại khác theo quy định. Ngoài thiệt hại vật chất, người bị xâm phạm còn có thể được bồi thường một khoản tiền nhằm bù đắp tổn thất tinh thần, với mức bồi thường được xác định theo thỏa thuận hoặc giới hạn pháp luật tương ứng.

Trong thực tiễn, việc chứng minh thiệt hại và xác định mức bồi thường cần dựa trên những căn cứ khách quan. Người yêu cầu bồi thường cần cung cấp tài liệu, chứng cứ liên quan đến hành vi xâm phạm, hậu quả phát sinh, chi phí khắc phục và những tổn thất thực tế. Đối với hành vi xảy ra trên môi trường số, thông tin về nội dung đăng tải, thời điểm, phạm vi lan truyền và mức độ ảnh hưởng có thể được xem xét khi đánh giá thiệt hại. Tuy nhiên, số lượt chia sẻ hoặc mức độ lan truyền thông tin không phải là căn cứ duy nhất để xác định số tiền bồi thường.

Như vậy, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền nhân thân là cơ chế pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ các giá trị nhân thân của cá nhân. Việc xác định đúng căn cứ phát sinh trách nhiệm, đánh giá khách quan thiệt hại và áp dụng đầy đủ các biện pháp bảo vệ sẽ góp phần bảo đảm công bằng, hạn chế tranh chấp và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật dân sự.